Kitabına göre daha iyi olan korku filmleri denilince sizin aklınıza ilk hangileri geliyor? Çoğu uyarlama film kitabına göre berbat olsa da, bazısı bu kategorinin dışında kalıyor bence. Hatta bazıları, edebi kaynağını gölgede bırakacak kadar güçlü bir sinema dili kurmayı başarıyor. Yönetmenin hikayeye kattığı özgün yorum, atmosferin görsellik sayesinde daha da derinleşmesi ve korkunun sinemaya has anlatım araçlarıyla yeniden kurgulanması, bu filmleri salt birer edebiyat uyarlaması olmaktan çıkarıyor.
Aşağıda örneğini vereceğim çoğu filmin kitabını da keyifle okudum, orası ayrı, ancak filmleri söz konusu olduğunda iş bende başka bir yere evriliyor. Muhtemelen Stephen King hayranları beni linçleyecektir ama baştan söyleyeyim: King kitapları hariç! Yazarın üslubuyla hiçbir zaman yıldızım barışmadı. Zorladım mı evet, ama olmadı. Açık konuşayım, bundan sonra barışmak gibi bir niyetim de yok. Korku ve gerilim edebiyatında başka damarlar varken, ben o yoldan yürümeyi tercih etmeyeceğim.
Peki nelerdir bu, kitabına göre daha iyi olan korku filmleri? Gelin birlikte inceleyelim.
The Exorcist, William Peter Blatty
William Peter Blatty‘nin Şeytan isimli kitabından sinemaya uyarlanan The Exorcist, bence bu listenin başında olmayı hak ediyor. Kitabını büyük bir keyifle okumuş olsam da, filmin bendeki yeri her zaman apayrı oldu. Filmle ilgili uzun ayrıntılara girmek istemiyorum zira konuya dair ayrıntılı yazılarımı site üzerinden okuyabilirsiniz. Peki gelelim asıl soruya. Filmi kitabına göre başarılı kılan nedir?
The Exorcist filmini kitabına göre bu kadar başarılı kılan en önemli unsur, hikayenin özüne dokunmadan onu sinemanın diliyle büyütmeyi başarmış olması. Blatty’nin metnindeki psikolojik gerilim ve inanç sorgusu, filmde görsellik, ses kullanımı ve ritimle çok daha rahatsız edici bir hale geliyor. Kitabı okurken kendi kafamızda kurguladığımız evrenden çok daha zalim ve kaotik bir evren sunuyor bize yönetmen. Bunu başarmak her yiğidin harcı değil.
Psycho, Robert Bloch
Robert Bloch tarafından kaleme alınan Sapık (Psycho), Alfred Hitchcock’un dehasıyla sinema tarihinin en huzursuz edici köşelerinden birine yerleşti. Bloch’un romanı, suç ve saplantı ekseninde ilerleyen karanlık bir psikolojik evren sunarken, Hitchcock bu hikayeyi sade ama son derece kontrollü bir sinema diliyle yeniden inşa etti. Bates Motel’in tekinsiz atmosferi, karakterlerin arasına sinen görünmez gerilim ve seyirciyi sürekli tekinsiz yönde düşünmeye iten anlatım tercihleri, filmi kült bir esere dönüştürdü.
Kitabını bir gecede soluksuz okumuş olsam da, filmi kitaba göre daha güçlü kılan şey ise, Hitchcock’un hikayeyi görsellik ve ritim üzerinden keskinleştirmesi. Romanda iç monologlarla kurulan psikolojik derinlik, filmde kamera açıları, kurgu ve Bernard Herrmann’ın ikonik müzikleriyle çok daha sarsıcı bir hal alıyor.
Dunwich Horror, Howard Phillips Lovecraft
Şimdi işleri biraz daha civcivlendirmeye başlayalım. Lovecraft’ın her ne kadar kendine özgü bir anlatısı ve mitosu olsa da bu film kesinlikle kitabına göre çok daha iyi olan korku filmleri listesinin hakkını veriyor. 1970 yapım film, Roger Corman’ın yapımcılığında, Daniel Haller’ın yönetmenliğinde şekilleniyor. Zaten buradan bile nasıl bir atmosferle karşı karşıya olduğumuzu az çok tahmin etmek mümkün. Film, Lovecraft’ın kelimelerle kurduğu o görünmez korkuyu birebir göstermek yerine, seyirciyi rahatsız eden bir his hali yaratmaya odaklanıyor.
Filmin en ilginç yanlarından biri de dönemin ruhunu neredeyse filtresiz şekilde yansıtması. Oyunculuklar yer yer teatral, tempo zaman zaman dengesiz ama bütün bunlar filmin tuhaf cazibesinin bir parçası haline geliyor. Özellikle Haller’ın renk paletiyle psikedelik bir Lovecraft evreni izlemek, 70’lerin B-movie çılgınlığında kaybolmak istiyorsanız The Dunwich Horror’u şiddetle öneririm.
Carrie, Stephen King
Aslında bu listeye Misery, Pet Sematary, The Shining gibi daha bir sürü eseri de eklemek gerekiyor ama ben en çok Carrie’yi okurken zorlanmıştım. Misery de bir o kadar canımı sıkmıştı, ona da haksızlık etmeyelim. King uyarlama filmleri ne kadar çok seviyorsam, kitaplarından o denli nefret ediyorum. Peki başlığın muhattabı Carrie’yi kitabına göre daha iyi yapan kıstaslar neler?
Brian De Palma’nın yorumu, King’in dağınık ve yorucu bulduğum üslubunu daha derli toplu, daha vurucu ve çok daha çarpıcı bir sinema deneyimine dönüştürüyor. Film, hikayenin trajedisini sömürüye kaçmadan verirken, karakterin içsel patlamasını görsel ve duygusal olarak çok daha güçlü bir yere taşıyor. Kitabı okurken ana karakterle asla empati kuramazken, film bu mesafeyi neredeyse tamamen ortadan kaldırıyor. Şimdi buna yetenek demeyelim de ne diyelim?
Rosemary’s Baby, Ira Levin
Ira Levin’in kült eseri Rosemary’s Baby, yönetmen Roman Polanski’nin soğukkanlı ve kusursuz kontrolü altında sinemada adeta arşa çıkmayı başaran nadide uyarlamalardan biri. Levin’in romanında satır aralarına gizlenen paranoya ve güvensizlik duygusu, Polanski’nin kamerasında boğucu bir gündelik hayat kabusuna dönüşüyor adeta. Bence Polanski’nin olayı da tam olarak burada başlıyor. Sıradan olanı sıra dışı yapmak.
Film, şeytani olanı açıkça göstermeye ihtiyaç duymadan, sıradan mekanlar ve sıradan insanlar üzerinden ilerleyerek izleyicinin huzurunu yavaş yavaş kaçırıyor. Filmi kitaba göre daha güçlü kılan şey ise bu bilinçli ketumluk. Polanski, korkuyu büyük anlarda değil, küçük detaylarda kuruyor; bakışlarda, sessizliklerde ve giderek daralan mekan algısında… Rosemary’nin yalnızlığı ve çevresine duyduğu güvensizlik, görsel dil ve ritim sayesinde çok daha derin bir çaresizlik hissine dönüşüyor.
Interview with the Vampire, Anne Rice
Gelelim adeta bir yıldızlar geçidi sunan, genç kızları bir dönem resmen çıldırtan o muazzam filme: Interview with the Vampire (Vampirle Görüşme). Bu film için ne söylesem gerçekten eksik kalır. 90’ların başında vampir mitolojisini gotik bir estetik, melankoli ve varoluş sancısıyla yeniden yoğuran yapım, Brad Pitt, Tom Cruise, Kirsten Dunst ve Antonio Banderas gibi isimlerin aynı evrende buluşması ile gönüllerde taht kurdu.
Özellikle 90’lar sonrası korku sinemasının en “baba” işlerinden biri olarak anılmayı sonuna kadar hak eden Interview with the Vampire, korkuyu kan ve şiddetten çok, duygusal ağırlık üzerinden kuruyor. Anne Rice’ın romanındaki içsel çatışmalar, filmde görkemli set tasarımları, loş renk paleti ve ağır tempoyla daha da derinleşiyor. Vampirliği bir lanet, bir varoluş yükü olarak ele alan film, döneminin çok ötesinde.
Filmi bu kadar özel kılan bir diğer unsur da asla eskimeyen atmosferi. Gotik mimari, mum ışıklarıyla boğulmuş iç mekanlar ve sürekli hissedilen o ağır melankoli, izleyiciyi baştan sona vampirlerin dünyasına hapsediyor. Yıllar geçse de asla etkisini kaybetmeyecek bir baş yapıt.
The Ritual, Adam Nevill
Gelelim benim en sevdiğim alt türlerden biri olan eco-gothic türüne ve onun örneği olan The Ritual filmine. Ama önce eco-gothic türünü açıklamakta fayda var sanırım. Eco-gothic geleneksel gotik edebiyatın korku, çürüme, doğaüstü ve tekinsizlik gibi unsurlarını çevresel yıkım, iklim krizi ve doğanın insan üzerindeki yıkıcı etkileriyle harmanlayan çağdaş bir anlatı türü olarak tanımlanabilir. Eco-gothic türde doğa artık huzur veren bir arka plan değil, yabancı, düşmanca ve tehditkar bir varlığa dönüşmektedir.
Adam Nevill’in The Ritual adlı eseri de bu çerçevede eco-gothic türünün güçlü ve yerinde örneklerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Eco-gothic yaklaşımı, filmin anlatısında da net biçimde hissediliyor. Film, ormanı yalnızca bir mekan olarak değil, yaşayan, nefes alan ve izleyiciyi sürekli gözleyen bir varlık gibi konumlandırıyor. Yolunu kaybetmiş dört arkadaşın hikayesi kısa sürede fiziksel bir hayatta kalma mücadelesinden çok, doğanın karşısında insanın ne kadar kırılgan olduğunu hatırlatan karanlık bir yüzleşmeye evriliyor adeta.
Jaws, Peter Benchley
Jaws, hayatımda okuduğum en berbat ve en sıkıcı kitapların başında geliyor. Jaws’ın filmine de hiçbir zaman ısınamamış olmama rağmen, kabul etmek gerekir ki kitap–film kıyaslamasında film bariz şekilde öne çıkıyor. Peter Benchley’nin romanındaki düz üslup ve gereksiz detaylar filmde nispeten ayıklanarak daha gerilim odaklı ve akıcı bir anlatıya dönüştürülüyor.
Filmle ilgili daha fazla detaya giremeyeceğim zira yukarıda da belirttiğim gibi, açıkçası filmi de pek beğendiğimi söyleyemem. Gerilimi ve kült statüsünü bir kenara bırakacak olursak, hikaye beni ne yazık ki sarmıyor.
